Producenci
Zaloguj się
Nie pamiętasz hasła? Zarejestruj się
Ochronna bariera skórna

Naruszenie funkcji barierowej skóry może być wrodzone (atopowe zapalenie skóry, ichtioza i inne) lub nabyte (niekorzystne działanie szkodliwych substancji i czynników środowiska zewnętrznego). Uszkodzenie bariery epidermalnej bywa połączone z zaburzeniem wiązania wody, co prowadzi do rozwoju stanu nadmiernie suchej skóry. Okres regeneracji uszkodzonej bariery wynosi 4 – 8 tygodni. Przy naruszonej funkcji barierowej stosuje się aplikację tzw. zastępczych preparatów barierowych, poprawiających zbyt szybką i dużą utratę wody i chroniących powierzchnię skóry przed niekorzystnym działaniem substancji środowiska zewnętrznego (środki nawilżające, humektanty, emolienty). Jako nowy typ preparatu barierowo-ochronnego jest prezentowany krem 2DERM (firma For Life Brno) zawierający połączenie talku mikronizowanego i tlenku cynku w czystej lanolinie (MEDILAN) – na zasadzie tzw. emulsji Pickeringa – w których stabilizacja granicy międzyfazowej O/W jest zabezpieczona cząstkami stałymi o charakterze nieorganicznym – bez emulgatorów.

Aktualna wiedza o barierze skórnej i jej funkcjach potwierdza jej znaczenie w ochronie organizmu przed niekorzystnym działaniem wpływów i czynników środowiska naturalnego, na które skóra jest stale wystawiana. Chodzi w szczególności o regulację przenikania substancji chemicznych, ochronę skóry przed wpływem infekcji bakteryjnych i grzybiczych oraz niekorzystne działanie promieniowania UV.

Podstawa biologiczna stałego odnawiania się skóry (bariery) polega na fundamencie rozwoju kontaktu struktur o pochodzeniu mezodermalnym i ektodermalnym. Ten trwały kontakt między naskórkiem a skórą właściwą ma zasadnicze znaczenie dla nieprzerwanego zachowania morfologicznych i funkcjonalnych właściwości skóry jako organu.

Obszar błony podstawnej i bazowej epidermalnej warstwy jest dlatego uważany za bardzo istotną (witalną) strukturę w procesie nieprzerwanego odnawiania się biologicznych epidermalnych warstw ochronnych – „ochronne warstwy epidermalne”, których funkcja ochronna jest uważana za specyfikę gatunkową człowieka (1).

Morfologicznie barierę epidermalną wyraża de facto cała warstwa rogowa (str. corneum) – ze specyficznym ukierunkowaniem barierowym jej dolnej części – st. corneum conjunctum (1, 2).

Stałe utrzymywanie zawartości wody zapewniającej hydratację powierzchni skóry jest podstawowym założeniem dot. zachowania funkcji barierowej wpływającej na dynamikę przenikania substancji działających na powierzchnię skóry ze środowiska zewnętrznego i chroniącą w ten sposób „warstwy witalne" skóry przed jej ewentualnym uszkodzeniem (3, 4, 5).

Mechanizmy stale biorące udział – optymalne nawilżenie powierzchni skóry i specjalnej warstwy rogowej:
a) Stale odnawiający się powierzchniowy filtr ochronny (emulsja lipidów w mazi, pot i martwy naskórek ze zdzierających się komórek warstwy rogowaciejącej/stratum disjunctum).
b) Powierzchniowa warstwa rogowa (str. corneum disjuctum) – jest złożona ze zrogowaciałych komórek epidermalnych (korneocytów) niosących na swojej powierzchni materiał o charakterze lipoidowym, - omega hydroxy-alkylceramidy, które wraz z proteinami struktur komórkowych komórek rogowych tworzą stałe połączenia poszczególnych korneocytów (6).

■ Tu stosuje się nawilżający wpływ hialuronianu sodu syntezowanego w górnych partiach warstwy ziarnistej/stratum granulosum (7).

c) Na poziomie dolnych partii warstwy rogowej – w stratum corneum conjunctum – są bardzo istotne dla wiązania wody tzw. NHF (Natural Hydrophylic Factors) syntezowane enzymatyczną degradacją obecnej tu proteiny filagryny. Chodzi konkretnie o mocznik, kwas pirolidonokarboksylowy i kwas mlekowy.
d) W przestrzeni międzykomórkowych warstwy barierowej, dla trwalszego wiązania wody znajdują się tzw. dwuwarstwy lipidowe (lipoid bilayer). Formują się one w trakcie procesu rogowacenia na poziomie górnych partii warstwy ziarnistej z tzw. ciałek lamelarnych, które w warstwie kolczystej naskórka wypychają te „formacje błoniaste” – złożone z ceramidów, cholesterolu i wolnych kwasów tłuszczowych.

Zrogowaciała i stała powierzchnia skóry – przede wszystkim na poziomie dolnych partii warstwy rogowej (str. corneum conjunctum)

– przedstawia główny składnik ochronnej funkcji barierowej przeciwko wpływom i czynnikom fizycznym oraz chemicznym.

Lipidy zawarte w NHF, jak również w dwuwarstwach lipidowych, tworzą w przestrzeniach międzykomórkowych barierę regulującą przenikanie substancji rozpuszczalnych w wodzie do głębszych (witalnych) warstw skóry i jednocześnie regulują wydatek wody przez powierzchnię skóry do środowiska zewnętrznego.

Dynamika tego wydatkowania wody przez powierzchnię skóry jest zależna od stałości struktur powierzchni skóry oraz od różnicy między nienasyconością pary wodnej w powietrzu oraz w strukturach powierzchni skóry.

Następstwem nadmiernej hydratacji powierzchni skóry jest zwiększenie przepuszczalności warstw barierowych dla substancji działających z zewnątrz (alergeny), naruszenie immunologicznych mechanizmów obronnych (infekcje bakteryjne i grzybicze) a w następstwie, w ten sposób naruszonej funkcji barierowej, może się rozwinąć stan. tzw. „suchej skóry” (4, 5).

Uszkodzenie funkcji barierowej z przejściem do stanu "skóry suchej" - rozwija się dalej:
jako wrodzone - wrodzone uszkodzenia procesu rogowacenia z uszkodzeniem dyferencjacji strukturalnej na poziomie warstwy ziarnistej i warstwy rogowej.
        ■ (Klinicznie chodzi głownie o skórę dotkniętą ichtiozą i atopowym zapaleniem skóry).
jako nabyte – poprzez długotrwałe i ponawiające się działanie substancji czynnych powierzchniowo na skórę (tenzydy i emulgatory) (8, 9).
■ poprzez przedłużające się lub ponawiające się działanie różnych substancji chemicznych lub czynników fizycznych w ramach aktywności zawodowej (ekstremalne temperatury, promieniowanie UV i inne).
■ w wyniku starzenia się skóry.

Najczęstszym „klinicznym” następstwem naruszonej funkcji barierowej jest typowa "dekompensacja sezonowa" objawiająca się nagłym pogorszeniem stanu "suchej skóry" w chłodnych i suchych okresach roku - powiązana z pogorszeniem objawów klinicznych choroby podstawowej (atopowego zapalenia skóry, ichtiozy, łuszczycy i innych). (4).
W podobnym sensie w niepożądany sposób może się także objawiać pobyt w pomieszczeniach klimatyzowanych, z centralnym ogrzewaniem – związanym z obniżoną wilgotnością powietrza atmosferycznego.

Następstwa długotrwałego lub ponawianego naruszenia funkcji barierowej:
■ przenikanie zewnętrznie działających substancji do struktur witalnych (wpływ aktywności mitotycznej)
■ wywoływanie objawów uczuleniowych
■ rozwój stanu „skóry nadwrażliwej”
■ spowolnienie lub ograniczenie regeneracji biologicznej (odnowienia funkcji)
■ rozwój chronicznych dermatoz

Mechanizmy prowadzące do regeneracji uszkodzonej powierzchni skóry i funkcji barierowej

Biologiczna „odpowiedź regeneracyjna” – polega na zwiększeniu aktywności mitotycznej na błonie podstawnej oraz w przyspieszonej reprodukcji nowej populacji keratynocytów. Jednocześnie zwiększona jest aktywność enzymów potrzebnych do syntezy ceramidów.

Stopniowe formowanie się nowych struktur barierowych w ramach stopniowego procesu rogowacenia trwa 4-8 tygodni (odpowiada dwóm „obrotom” epidermy). W rejonie twarzy i szyi naprawa warstwy barierowej jest zasadniczo krótsza (10 – 14 dni) (1, 4).

Przez okres przebiegającej „naprawy”, szybciej regenerujące się korneocyty są „czasowo niedojrzałe” a powierzchnia skóry ma zwiększoną wrażliwość na ewentualne inne uszkadzające wpływy i czynniki związane z towarzyszącymi nieprzyjemnymi odczuciami subiektywnymi. Przebieg naprawy uszkodzonej bariery może negatywnie wpływać także na psychikę (10, 11).

Jednocześnie należy się liczyć ze zwiększoną wrażliwością w wyniku „niecałkowitego pokrycia” wrażliwych zakończeń nerwowych (2, 11).

Wyżej opisane niepożądane objawy w przebiegu regeneracji funkcji barierowej powierzchni skóry prowadziły do czasowej poprawy stanu powierzchni skóry poprzez aplikację tzw. zastępczych systemów barierowych, polegających głównie na aplikacji past o działaniu hydratacyjnym stosowanych zewnętrznie. Podstawowym przesłaniem zastępczych systemów barierowych jest szybka poprawa naruszonych profilów hydratacyjnych na powierzchni skóry (6, 9, 12)

Substancje aktywne i formy systemów emulsyjnych zawarte w większości preparatów przeznaczonych do poprawy funkcji barierowych powierzchni skóry są oparte na zawartości substancji, które normalnie zapewniają podstawowe funkcje barierowe powierzchni skóry – głównie ceramidy, cholesterol, wolne kwasy tłuszczowe, hialuronian sodu (7), mocznik, kwas pirolidonokarboksylowy, kwas mlekowy (9, 13).

Coraz dokładniejsza wiedza o strukturze biochemicznej powierzchni skóry, w interesie jak najlepszego działania preparatów barierowo-ochronnych, prowadzi do wykorzystania obecnych tam substancji w recepturach tych preparatów.

Niektóre preparaty kosmetyczne np. celowo wpływają na przenikanie substancji aktywnych w głębsze struktury uszkodzonej skóry z dążeniem zwiększenia aktywności mitotycznej w rejonie błony podstawnej oraz przyspieszenia w ten sposób regeneracji bariery epidermalnej.

Proces regeneracji bariery skórnej, jest, jak już powiedziano, procesem biologicznym, w ramach którego stale tworzą się struktury epidermalne od poziomu błony podstawnej aż po warstwę rogową na powierzchni – i to zarówno odnośnie charakteru i funkcji jak i składu biochemicznego (2, 8, 9).

Miejscowa aplikacja preparatów zawierająca pojedyncze, mimo, że bardzo dokładnie zdefiniowane i wzbogacone biochemicznie substancje, nie może sama z siebie znacząco zastąpić lub przyspieszyć regeneracji uszkodzonych struktur w skórnych warstwach barierowych.

Dotyczy to np. bardzo rozpowszechnianego i szeroko publikowanego użycia ceramidów różnych typów w preparatach barierowych. Niewiele studiów wykazało obiektywnie ich bezpośredni korzystny efekt.

Pozostaje pytanie czy lipidy barierowe (głównie ceramidy) w połączeniu z innymi lipidami barierowymi są jedynymi substancjami mogącymi poprawić lub zapobiec uszkodzeniu skóry, czy też inne molekuły lub połączenie substancji wykazuje porównywalne efekty.

Krótkie uwagi dot. grup produktów przeznaczonych do odnawiania bariery

Miejscowe preparaty specjalnie ukierunkowane na poprawę naruszonej hydratacji skóry połączone z wyraźną suchością i ewentualnie objawami zapaleń rozwijają się i występują w praktyce jako różne typy kremów hydratacyjnych (moisturizing creams) – z zawartością glicerolu, silikonu, alkoholi tłuszczowych i olejów roślinnych, z możliwością ewentualnego łączenia z lokalnymi kortykoidami (tzw. moistuizery terapeutyczne).

Wyżej wymienione zawarte substancje regulujące hydratację powierzchni skóry – jej elastyczność i giętkość – działają równocześnie na struktury keratynowe, spulchniając je, zmiękczając i dostarczając podstawy dla grupowej nazwy preparatów barierowo-ochronnych - grupa emolientów (13, 14).

Substancjami aktywnymi zapewniającymi wiązanie wody w emolientach są bądź humektanty (glicerol, poli(tlenek etylenu) itp.) przeznaczone raczej do działania krótkotrwałego lub tzw. moistuizery - z wolniejszym, ale trwalszym wiązaniem wody (mocznik, kwas pirolidonokarboksylowy, kwas mlekowy i inne).

Z kolejnych substancji składowych o działaniu emoliencyjnym na struktury epidermalne można wymienić kwas salicylowy, kwas wit. A – tretynoina, alfa-hydrokwasy i inne.

Emolienty o specjalnym składzie działającym na przestrzenie międzykomórkowe w warstwie rogowej – np. preparaty Linola (Čs. Derm 2010; 85: 128) tworzy grupę tzw. emolientów regeneracyjnych.

Do niektórych preparatów emoliencyjnych o działaniu przeciwzapalnym zaliczane są ekstrakty z owsa (Exo Mega – PiereFabre).

Interesującą formą ochrony bariery w przestrzeniach międzykomórkowych warstwy rogowej są tzw. quasi-emulsje (olejowe „mikrokropelki” w emulsji O/W – tzw. Balms) (9).
Duży wkład przynoszą informacje o perspektywicznym użyciu zasypek mikronizowanych (zasypka krochmalowa) w preparatach barierowo-ochronnych w formie lotionu i ewentualnie emulsyjnego oleju do kąpieli (14).

W ramach informacji o ochronnych systemach barierowych dobrze jest wspomnieć o istnieniu barierowo-ochronnego kremu 3M™ CAVILON, który jest przeznaczony specjalnie do ochrony skóry u osób z inkontynencją, przeciwko macerującemu i agresywnemu działaniu płynów ustrojowych i wydzielin. Ze względu na swój specjalnie ukierunkowany skład (substancje akrylanowe) nie jest odpowiedni do innych celów barierowo-ochronnych.

Perspektywiczne możliwości rozwoju barierowych preparatów ochronnych

Specjalistyczne informacje z ostatnich lat (15) o nanocząsteczkowych systemach emulsji – wraz z informacjami o możliwościach wykorzystania mikronizowanych zasypek przy produkcji emulsji bez emulgatorów – w których podział między fazą wodną a tłuszczową tworzą już wspomniane mikronizowane cząsteczki mas nieorganicznych (tzw. emulsje Pickeringa), były cytowane w monografii „Zewnętrzna terapia i kosmetyka dermatologiczna" (5).
Na podstawie tych całkiem nowych możliwości technologicznych stworzono koncepcję rozwoju systemu emulsyjnego przeznaczonego do regeneracji i poprawy naruszonych funkcji barierowych, który spełniałby określone kryteria i wymagania specjalne:
■ Wytworzenia na uszkodzonej powierzchni skóry cienkiego, pasywnego chemicznie, płaskiego filmu ograniczającego ewaporację pary wodnej z powierzchni skóry i utrzymującego w warstwie rogowej niezbędną ilość wody w celu zachowania jej plastyczności, jak również broniącego przed przenikaniem substancji ze środowiska zewnętrznego do głębszych – witalnych warstw skóry, które wpływałyby na przebieg fizjologicznej regeneracji bariery i mogły wywoływać objawy nadwrażliwości na te substancje.

Na podstawie dostępnych informacji z literatury i technologicznych, w zakładzie For Life w Brnie został stworzony krem barierowy 2DERM, nad którym trwają prace rozwojowo-badawcze (zatwierdzony do użytku przez Państwowy Instytut Zdrowia w Pradze i w tym samym czasie jest zgłoszony do postępowania patentowego).

Podstawa efektywności kremu 2DERM jako środka barierowo-ochronnego polega na „wprowadzeniu” mikronizowanych cząsteczek talku i tlenku cynku do bazy emulsji – czystej lanoliny MEDILANU™ (producenta Croda International Plc) (15, 16, 17, 18).

Mikronizowane cząstki talku i tlenku cynku naniesione w bazie lanolinowej na skórę, poprzez wprowadzenie do przestrzeni międzykomórkowych tworzą na powierzchni warstwy rogowej cienką, stałą warstwę o działaniu chłodzącym (przeciwzapalnym) oraz o działaniu powierzchniowo kryjącym (barierowym), który znacząco ogranicza niepożądane działanie wpływów środowiska zewnętrznego (temperatura, wilgoć, podrażnienia mechaniczne), ogranicza przenikanie zakażeń bakteryjnych i obniża podrażnienie „niepokrytych” wolnych zakończeń nerwów czuciowych.

Krem 2DERM wytwarza przyspieszone optymalne warunki dla fizjologicznej regeneracji uszkodzonej skóry.
Powierzchnia skóry pielęgnowana tym systemem emulsji staje się gładka i nawilżona.
Wskazania do aplikacji tej emulsji (kremu 2DERM) są nie tylko kosmetologiczne (np. wrodzona suchość skóry, atrofia skóry, skóra starzejąca się i nadwrażliwa), ale także dermatologiczne – jako uzupełniająca część pielęgnacji chronicznych dermatoz z uszkodzeniem funkcji barierowych.

Tworzenie płaskiego filmu ochronnego na powierzchni skóry oferuje także inne możliwości wykorzystania do ochrony i pielęgnacji skóry rąk w ramach aktywności zawodowych i hobbystycznych.

Można realnie zakładać, że rozwój systemów emulsyjnych stabilizowanych na granicy międzyfazowej (O/W) mikronizowanymi cząsteczkami o charakterze nieorganicznym bez emulgatorów (tzw. emulsja Pickeringa) znajdzie znaczące zastosowanie w rozwoju i produkcji innych zewnętrznych środków przeznaczonych do ochrony i pielęgnacji skóry w dziedzinie kosmetologii i dermatologii.

prof. emer. MUDr. Jiří Záhejský, DrSc.
I Klinika Dermatologiczno-Wenerologiczna Szpitala Wydziałowego u Św. Anny w Brnie i Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Masaryka Brno

Prawa autorskie zastrzeżone.
Materiał udostępniony dzięki FOR LIFE Spol.s r.o.

Poznaj program >>>2DERM<<<

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
facebook
Sklep internetowy Shoper.pl